|
Strona 1 z 2 autor: Jan Król
Nazwa epoki barok pochodzi od portugalskiego słowa barocco, co oznacza rzadką perłę o nieregularnym kształcie. Takie określenie epoki sugeruje jej wyjątkowość, złożoność, niejednolitość. Daje się jednak w niej wyróżnić dwa przenikające i uzupełniające się nawzajem wzory: ziemiański i dworski. Obydwa wzory kulturowe wynikały z opozycji społecznej magnaterii i szlachty.
Kultura ziemiańska zainspirowana była renesansową tradycją wsi spokojnej, wsi wesołej, nawiązywała do kultury ludowej i do tradycji. Nurt ziemiański reprezentują Wacław Potocki i Jan Chryzostom Pasek. W. Potocki krytykuje szlachtę za nieodpowiedzialne zachowanie, brak zainteresowania losem kraju. W wierszu Pospolite ruszenie ironicznie wytyka żołnierzom lenistwo i brak odopowiedzial-ności, ponieważ nawet na sygnał do walki ze zbliżającym się nieprzyjacielem, nie chce im się wstać, gdyż jest zbyt wczesna godzina.
W wierszu Nierządem Polska stoi Potocki stwierdza, że nasz kraj jest tak niepraworządny, że gdyby zmarli przodkowie wejrzeli nań zza grobu, woleliby wrócić w zaświaty niż żyć w takim państwie. Co rok zmieniane są prawa i konstytucje, których i tak nikt nie respektuje. Anarchia (bezprawie) doprowadzają do ubóstwa szlachtę i ziemian, którzy mają w swoim posiadaniu zaledwie dziesiątą część ziemi w kraju. Między szlachcicami wybuchają ciągłe kłótnie, niesnaski o sprawy majątkowe. W rezultacie wielu procesującym się pozostaje jedynie szukać schronienia pod obcymi dachami. Natomiast bogata szlachta żyje ponad stan (Zbytki polskie). Przywiązuje nadmierną wagę do strojów i przepychu. Nawet ich słudzy muszą być ubrani jak książęta, aby szlachcicom dodać blasku. Tymczasem żołnierze przymierają głodem, a co rok w granicach swych ojczyzna się zwęża.
W Transakcji (przebiegu) wojny chocimskiej w przemowie Chodkiewicza do szlachty Potocki odwołuje się do honoru narodowego, wspomina szczytne chwile z naszej historii, aby ruszyć Polaków ze snu, z drzymu, z pleśni.
Kolejnym przedstawicielem nurtu ziemiańskiego jest J. Ch. Pasek, typowy reprezentant szlachty ziemiańskiej i sarmackiej. W pierwszej części swych Pamiętników autor barwnie opisuje swe przygody wojenne, między innymi wyprawę do Danii. Szczegółowo przedstawia tamtejsze obyczaje, ale także daje dowód sarmackich upodobań i nawyków polskiej szlachty XVII-wicznej. Nie brak jest bowiem w Pamiętniku opisów wszelakich zwad, awantur wywołanych z błahych powodów przez pieniackich szlachciców. W części drugiej Pamiętnika autor przedstawia się jako gospodarz i obywatel. Osiada na swym gospodarstwie, pragnie się ustatkować, szuka więc odpowiedniej, czyli bogatej kandydatki na żonę. Nie brak w tych opisach humorystycznych, obyczajowych scen, które świadczą o tamtejszej szlacheckiej, sarmackiej obyczajowości. Pasek jest wspaniałym gawędziarzem, dlatego więc jego opisy tchną do dzisiaj życiem, są pełne werwy i humoru.
|
