|
Europejska kultura wypływa z dwóch źródeł: ze świata antycznego oraz ze świata chrześcijańskiego. Chrześcijaństwo wprowadziło w nurt życia społecznego Europy, a w tym i artystycznego, inspiracje i wartości zewnętrzne - judaistyczne i chrystianizacyjne. Ich podstawowym źródłem jest Stary i Nowy Testament. Poznanie ich i zrozumienie jest z jednej strony kluczem do prawdziwego odczytania dziel powstających od początków nowej ery i ustawicznej inspiracji twórców z drugiej.
Biblia dla chrześcijaństwa stanowi fundament wiary i etyki. Czerpią z niej wszystkie kościoły, związki wyznaniowe, a nawet sekty chrześcijańskie. Dla kościoła katolickiego stanowi podstawę kształtowania teologii, dogmatyki i etyki, poprzez to staje się drogowskazem życia duchowego i moralnego.
Liczne przekłady Biblii na języki narodowe i powszechna dostępność dzieła powodują, że pełni ono rolę kulturotwórczą, często niezależnie od wyznania artysty, pisarza, poety. Są w niej bowiem zawarte bogate treści i wartości o charakterze ogólnoludzkim. Nic przeto dziwnego, że do dziś Biblia przynosi natchnienie działalności ludzkiej w dziedzinie filozofii, literatury i sztuki. Nie sposób nie wspomnieć o słynnych dziełach Leonarda da Vinci (Ostatnia Wieczerza, Pokłon Trzech Króli, Św. Jan Chrzciciel), Michała Anioła (Dawid, Mojżesz, Pieta Waty-kańska, Sąd Ostateczny), Albrechta Diirera (Syn marnotrawny, Życie Marii), Tyc-jana (Cierniem koronowanie); a także wielu, wielu innych wcześniejszych i późniejszych artystów.
Dla malarzy, rzeźbiarzy, muzyków Biblia stanowi natchnienie do ich dzieł. Często podejmowany jest motyw Piety (Matka Boska ze zdjętym z krzyża Chrystusem), drogi krzyżowej Chrystusa, temat Apokalipsy z jej bogatą, wieloznaczną symboliką.
Również nie da się nie zauważyć wpływu Biblii na literaturę piękną. Szczególną rolę odegrała w rozwoju piśmiennictwa staropolskiego. Wiele tekstów literackich odwołuje się do znanych ze Starego i Nowego Testamentu postaci, traktując je jako wzory postaw osobowych lub przykłady różnorakich ludzkich postaw wobec drugiego człowieka, wobec życia. I tak na przykład często odwoływano się do życia Chrystusa i Matki Boskiej (średniowieczne Kazania gnieźnieńskie, Rozmyślania przemyskie), dziejów Józefa sprzedanego przez swoich braci (M. Reja, Żywot Józefa, P. Skargi, Kazania sejmowe - kazanie I - odwołanie się do przykładu Józefa w kwestii mądrości w sprawowaniu władzy), przypominano i wykorzystywano motyw upadku pierwszych ludzi (T. Nowak, Psalm rajski, T. Różewicz, Spadanie). Niezmiernie popularnym motywem w literaturze jest przypowieść o synu marnotrawnym, a także historia żony Lota, zbrodnia Kainowa, cierpienia Hioba i wiele innych.
W licznych dziełach literackich odwoływano się do Księgi Genezis Starego Testamentu (J. Kochanowski, hymn Czego chcesz od nas Panie..., A. Mickiewicz, Oda do młodości), inspiracją do rozważań, refleksji był motyw męki Pańskiej, ukrzyżowania (A. Mickiewicz, Dziady cz. III, J. Kasprowicz, Hymny), bardzo często wykorzystywanym motywem stała się Apokalipsa, czyli Księga Objawienia - ostatnia z ksiąg Nowego Testamentu (Z. Krasiński, Nie-Boska komedia, K.K. Baczyński, np. wiersz Z lasu).
Bogata symbolika biblijna budziła i po dziś dzień budzi wiele różnorakich skojarzeń i interpretacji. Wiele z tych symboli wykorzystała literatura, np. czterej jeźdźcy Apokalipsy, cierniowa korona, puste i pełne kłosy.
Biblia jest dla literatury nie tylko źródłem moralno-religijnej i filozoficznej myśli, wzorów osobowych, fabuł, motywów, ale także dzięki niej do języka weszło wiele zwrotów, związków frazeologicznych i stosowane są one nawet i w codziennym, potocznym języku: kainowe piętno (popełniona zbrodnia), Eden (raj), zamienić się w słup soli (oniemieć ze zdziwienia), hiobowa wieść (tragiczna wiadomość), judaszowy pocałunek (fałszywa przyjaźń), wieża Babel (miejsce, gdzie rozmawia się wieloma językami).
Gatunki biblijne takie jak, między innymi, hymn, pieśń, kazanie, przypowieść, aforyzm są kontynuowane w literaturze. I tak można wspomnieć o hymnie J. Kochanowskiego, Czego chcesz od nas Panie..., hymnie J. Słowackiego, Smutno mi Boże..., Hymnach J. Kasprowicza, Kazaniach sejmowych P. Skargi, przypowieści O niewieście leżącej w letargu - Księgi narodu polskiego i Pielgrzymstwa Polskiego A. Mickiewicza).
Biblia będąc jednym ze źródeł kultury europejskiej stanowiła, inspirację dla sztuki, myśli filozoficznej. Ponieważ jest niemal niewyczerpanym zbiorem fabuł, wątków, wzorów osobowych, refleksji dotyczących natury ludzkiej, pragnień i dążeń człowieka, jest więc i dziś natchnieniem dla artystów, ale także i dla zwykłego człowieka, który może w niej odszukiwać odpowiedzi na podstawowe pytania natury egzystencjalnej. Dlatego z całym przekonaniem można stwierdzić, że Biblia mimo upływu wielu wieków nadal pozostała księgą żywą, wciąż aktualną.
|
