|
Teksty antyczne stanowią skarbiec wątków, motywów, toposów, metafor, do których chętnie sięgali twórcy wszystkich epok literackich. Nic też dziwnego, że również poeci współcześni korzystają z nich, starając się bądź to ożywić stare mity, bądź nadać im nowe interpretacje, albo też za ich pośrednictwem odwołać się do czegoś co stało się trwałą, niezmienną wartością w kulturze europejskiej. Czynią tak szczególnie w chwilach gdy ustalony porządek został zakwestionowany, zburzony, podważony (np. w czasach wojen i niepokojów społecznych).
Historia wciąż niesie wydarzenia, które powodują, że umierają i giną ludzie. Trudno jest określić jaka jest geneza utworu Urszuli Kozioł, być może przyczyną odwołania się do mitu tebańskiego były wydarzenia poznańskie z 1956 roku, być może jest to wspomnienie wojny: bowiem wielu dzielnych zginęło, także małych, lecz zawsze żądnych dnia.
Przypomnienie postawy Antygony, znanej z tragedii Sofoklesa, przez Urszulę Kozioł, zdaje się potwierdzać przesłanie, że każdy człowiek, który zmarł lub zginął, bez względu na okoliczności, ma prawo do pogrzebu - godnego pochówku, oddania po raz ostatni czci przez żywych. Świadomość, że ktoś bliski nie został godnie pochowany, lub też w ogóle nie został pochowany, wywołuje rozpacz.
Polska jest krajem wyjątkowym, w którym na skutek wielu powstań, a w szczególności w czasie drugiej wojny światowej w sposób bestialski zostało przez hitlerowców zabitych setki tysięcy istot ludzkich, nigdy nie pogrzebanych, spalonych bez należytej czci czy też potraktowanych jako surowiec do wyrobów, jak to opisuje w Medalionach Zofia Nałkowska. To im właśnie należy się larum podniesione przez córkę Jokasty i Edypa - Antygonę. Przez wiele Antygon (sióstr) zaginionych bez śladu i niepogrzebanych.
Wzlot Ikara, jego fascynacja wolnością, przestrzenią i lotem prowadząca do zlekceważenia przestróg ojca i praw natury, posiadająca źródło w mitach kre-teńskich, fascynowała wielu artystów i poetów. Ikaryjski wzlot był chwalony i potępiany. Lot Ikara w wierszu Stanisława Grochowiaka jest piękny, ale i dramatyczny. Czymś porównywalnym do owego lotu staje się praca kobiety piorącej. Prawdopodobnie Grochowiak chce podkreślić, że wyczyn Ikara nie był tylko aktem nierozwagi, ale niezmiernym wysiłkiem niosącym zmęczenie. Stąd w trzeciej strofie jawi się równoległe zestawienie kolejnych czynności Ikara i Kobiety.
Lot Ikara kojarzył się twórcom z pięknem, z czymś zwiewnym i nadpowietrznym. Grochowiak skojarzył go z wysiłkiem praczki. Stąd też pyta czy w imię piękna wykląć rzeczy ciężkie. Ma pretensje do flamandzkiego malarza Brueghela (czyt. Bróchela), że wyeksponował ciężką pracę wołu, Ikara zaś potraktował jak muchę, nie dostrzegając w pięknie lotu wysiłku i dramatyzmu.
Mityczna postać Nike - bogini zwycięstwa pojawia się w twórczości poetów w różny sposób i z różnych powodów. Zawsze związana jest ona z walką, prowadzi bohatera do zwycięstwa. Inspiracją do refleksji o postawie Nike dla Marii Jasno-rzewskiej-Pawlikowskiej stał się posąg Nike z Samotraki, oglądany w Luwrze w Paryżu. W wierszu staje się ona uosobieniem bezgranicznej, ale równocześnie beznadziejnej miłości.
W wierszu Zbigniewa Herberta Nike która się waha, jej miłość do chłopca, który musi zginąć w nierównej walce jest tak wielka, że pragnęłaby go powstrzymać od czynu, by mógł zaznać słodyczy pieszczot, ich smak bowiem wzmógłby jego męstwo. Waha się, bo wie, że chłopiec zginie, ale nie będzie zwycięzcą.
Na podstawie tych paru przykładów dowiedziono, że mogą być różne odwołania do antyku. Pamiętamy takie, z lektury szkoły podstawowej, jak nawiązanie do Syzyfa i jego beznadziejnej pracy. Z takim nawiązaniem mamy do czynienia w tytule i treści powieści Stefana Żeromskiego Syzyfowe prace - poprzez tę aluzję do postaci znanej z mitologii określa bezskuteczność wysiłków rusyfikacyjnych.
Powodem odwołań są nie tylko postawy bogów lub mitycznych bohaterów, mogą być też formy literackie, które zostały stworzone przez starożytnych - gatunki literackie, takie jak: pieśń, oda, epigramat, epod oraz środki artystycznego wyrazu, jak: apostrofa, stały epitet, porównanie homeryckie itd.
|
